Słownik pojęć księgowych i podatkowych

Fundacje i stowarzyszenia są podatnikami CIT, lecz korzystają ze zwolnienia podmiotowego dochodu przeznaczonego na cele statutowe w sferze pożytku publicznego; dochody z działalności komercyjnej niezwiązanej ze statutem podlegają CIT 9% lub 19%.

Darowizna na rzecz organizacji pożytku publicznego lub fundacji prowadzących działalność w sferze pożytku publicznego pozwala darczyńcy odliczyć od dochodu do 6% dochodu (PIT) lub 10% dochodu (CIT); darowizna na kościelną działalność charytatywno-opiekuńczą - bez limitu.

Fundacja to osoba prawna powoływana przez fundatora do realizacji celów społecznie lub gospodarczo użytecznych; nie ma członków, dysponuje majątkiem nieodwołalnie przeznaczonym na cele statutowe i nabywa osobowość prawną z chwilą wpisu do KRS.

Fundacja rodzinna to osoba prawna powołana przez fundatora (osobę fizyczną) do gromadzenia i zarządzania majątkiem rodzinnym oraz przekazywania go beneficjentom; zwolniona z CIT bieżącego, podatek 15% CIT płaci dopiero przy wypłacie świadczeń beneficjentom.

NGO (organizacja pozarządowa) to podmiot niebędący jednostką sektora finansów publicznych ani przedsiębiorstwem nastawionym na zysk, prowadzący działalność pożytku publicznego; w Polsce: głównie fundacje i stowarzyszenia.

OPP (organizacja pożytku publicznego) to status prawny nadawany przez KRS fundacjom i stowarzyszeniom działającym w ustawowo określonej sferze pożytku publicznego; uprawnia do otrzymywania 1,5% PIT od podatników oraz do zwolnień z podatku od nieruchomości i PCC.

Stowarzyszenie to dobrowolne, samorządne zrzeszenie osób fizycznych dla realizacji wspólnych celów niezarobkowych; rejestrowe (min. 7 założycieli, KRS) posiada osobowość prawną; zwykłe (min. 3 osoby, starostwo) — nie posiada.

Zarząd sukcesyjny to instytucja prawna pozwalająca na tymczasowe prowadzenie JDG przez wyznaczonego zarządcę sukcesyjnego po śmierci właściciela; trwa do 2 lat (z możliwością przedłużenia do 5 lat), umożliwiając zachowanie ciągłości firmy bez konieczności jej natychmiastowej likwidacji.

Archiwizacja faktur to obowiązek przechowywania faktur przez 5 lat od końca roku, w którym upłynął termin płatności podatku — faktury ustrukturyzowane z systemu KSeF są archiwizowane automatycznie przez MF przez 10 lat.

Biała lista podatników VAT to publiczny wykaz Szefa KAS zawierający status VAT podatników i zweryfikowane numery rachunków bankowych; płatność przelewem powyżej 15 000 zł brutto na rachunek spoza listy grozi brakiem prawa do KUP i odpowiedzialnością solidarną za VAT kontrahenta.

Faktura bez VAT to faktura wystawiana przez podmiot zwolniony z VAT (podmiotowo do 200 000 zł lub przedmiotowo); nie zawiera stawki VAT ani kwoty podatku, lecz musi wskazywać przepis ustawy będący podstawą zwolnienia.

Faktura korygująca to dokument wystawiany do faktury pierwotnej w celu zmniejszenia lub zwiększenia podstawy opodatkowania lub kwoty VAT — np. przy zwrocie towaru, udzieleniu rabatu lub stwierdzeniu błędu.

Faktura ustrukturyzowana to faktura VAT wystawiona wyłącznie przez KSeF w formacie XML (schemat FA_VAT), posiadająca unikalny numer KSeF nadany przez Ministerstwo Finansów i archiwizowana automatycznie przez MF przez 10 lat.

Faktura VAT musi zawierać: datę wystawienia, numer kolejny, dane sprzedawcy i nabywcy z NIP, datę dostawy lub wykonania usługi, opis towaru/usługi z ilością i ceną jednostkową netto, stawkę VAT, kwotę VAT oraz łączną kwotę brutto.

Faktura zaliczkowa to faktura wystawiana przy otrzymaniu całości lub części zapłaty przed dokonaniem dostawy towaru lub wykonaniem usługi; dokumentuje wpłaconą zaliczkę i tworzy obowiązek podatkowy VAT w dacie jej otrzymania.

JPK (Jednolity Plik Kontrolny) to zestaw ustandaryzowanych plików XML, w których podatnicy przekazują organom podatkowym dane z ksiąg rachunkowych i dokumentów podatkowych; JPK_VAT jest przesyłany obowiązkowo co miesiąc (lub kwartał), pozostałe — na żądanie w toku kontroli.

JPK_VAT (JPK_V7M — miesięczny lub JPK_V7K — kwartalny) to obowiązkowy plik XML łączący ewidencję VAT z deklaracją; zastąpił od 2020 r. oddzielne formularze VAT-7 i VAT-7K; przesyłany do 25. dnia miesiąca następnego.

Kasa fiskalna (kasa rejestrująca) to urządzenie elektroniczne ewidencjonujące sprzedaż na rzecz osób fizycznych (B2C) i drukujące paragon fiskalny; obowiązkowa gdy obrót konsumencki przekracza 20 000 zł rocznie lub gdy przedsiębiorca prowadzi działalność z wyłączonej grupy.

Kontrola podatkowa to formalne postępowanie organu podatkowego (naczelnika US lub KAS) weryfikujące prawidłowość rozliczeń podatkowych podatnika; poprzedzona zawiadomieniem (co do zasady 7 dni wcześniej), zakończona protokołem kontroli.

KSeF (Krajowy System e-Faktur) to centralny rządowy system teleinformatyczny Ministerstwa Finansów do wystawiania, odbierania i archiwizowania faktur ustrukturyzowanych w formacie XML; od 1 lutego 2026 r. obowiązkowy dla czynnych podatników VAT w transakcjach B2B.

NIP (Numer Identyfikacji Podatkowej) to dziesięciocyfrowy unikalny numer przyznawany przez urząd skarbowy, służący do identyfikacji podatnika w kontaktach z administracją podatkową i ZUS; obowiązkowy na każdej fakturze VAT i deklaracji podatkowej.

Nota korygująca to dokument wystawiany przez nabywcę faktury w celu sprostowania błędów w oznaczeniu stron transakcji lub innych danych opisowych - nie może jednak korygować kwot, stawek VAT ani wartości netto i brutto.

Odpowiedzialność solidarna VAT to sytuacja, w której nabywca odpowiada razem ze sprzedawcą za VAT niezapłacony przez sprzedawcę do budżetu; dotyczy nabycia towarów z Załącznika nr 15 bez split payment lub płatności na rachunek spoza białej listy powyżej 15 000 zł.

PIT-2 to oświadczenie pracownika upoważniające pracodawcę do pomniejszania miesięcznych zaliczek PIT o kwotę zmniejszającą podatek (300 zł/mies.); PIT-11 to informacja roczna pracodawcy dla pracownika i US podsumowująca przychody, KUP, zaliczki i składki za rok.

ZAW-NR to zawiadomienie składane przez nabywcę do urzędu skarbowego w ciągu 7 dni od dnia przelewu na rachunek bankowy kontrahenta spoza białej listy; chroni przed utratą prawa do KUP i odpowiedzialnością solidarną za VAT.

Ceny transferowe to regulacje dotyczące wyceny transakcji między podmiotami powiązanymi (np. spółką matką i spółką córką); wymagają stosowania cen rynkowych (zasada arm's length) i sporządzenia dokumentacji lokalnej i grupowej przy przekroczeniu progów.

Certyfikat rezydencji podatkowej to dokument wydawany przez organ podatkowy kraju siedziby podatnika, potwierdzający jego rezydencję podatkową; niezbędny przy stosowaniu obniżonych stawek WHT lub zwolnień wynikających z umów o unikaniu podwójnego opodatkowania.

CIT (podatek dochodowy od osób prawnych) to podatek pobierany od dochodu spółek kapitałowych i innych osób prawnych; standardowa stawka wynosi 19%, dla małych podatników (przychody do 2 mln EUR) — 9%.

Dywidenda to część zysku netto spółki z o.o. lub SA, wypłacana wspólnikom (akcjonariuszom) na podstawie uchwały zgromadzenia; opodatkowana PIT 19% - spółka jako płatnik pobiera podatek i odprowadza do US.

Estoński CIT (ryczałt od dochodów spółek) to forma opodatkowania CIT odraczająca podatek do momentu dystrybucji zysku — spółka nie płaci podatku od bieżącego zysku; stawki: 10% (mały podatnik) lub 20% od wartości wypłaconych świadczeń.

Faktura walutowa to faktura wystawiona lub otrzymana w walucie obcej (np. EUR, USD, GBP); dla celów podatkowych kwoty przelicza się na PLN według kursu NBP z dnia poprzedzającego datę wystawienia faktury.

Import usług to nabycie usług od zagranicznego podatnika (z UE lub spoza UE), gdzie miejscem opodatkowania VAT jest siedziba polskiego nabywcy; polski przedsiębiorca rozlicza VAT należny i naliczony samodzielnie (samoopodatkowanie), bez udziału zagranicznego dostawcy.

IP Box to preferencyjny reżim podatkowy umożliwiający opodatkowanie dochodu z komercjalizacji kwalifikowanych praw własności intelektualnej (KPWI) stawką 5% zamiast standardowej 12%/32% (skala) lub 19% (liniowy); popularny wśród programistów tworzących autorskie oprogramowanie.

Kwota wolna od podatku to roczny poziom dochodu (30 000 zł), od którego podatnik na skali podatkowej nie płaci PIT; odpowiada uldze podatkowej 3 600 zł rocznie (300 zł miesięcznie).

Mały podatnik to przedsiębiorca, którego wartość przychodu ze sprzedaży (wraz z VAT) w poprzednim roku nie przekroczyła równowartości 2 000 000 EUR; uprawnia to do: kwartalnych zaliczek na PIT, stawki CIT 9%, amortyzacji jednorazowej (de minimis) oraz kwartalnego VAT.

Odwrotne obciążenie to mechanizm VAT przenoszący obowiązek rozliczenia podatku ze sprzedawcy na nabywcę; stosowany w WNT, imporcie usług oraz w obrocie krajowym dla wybranych towarów z Załącznika nr 11 i usług budowlanych z Załącznika nr 14.

PIT z dywidendy to zryczałtowany 19% podatek dochodowy od wypłaconego zysku spółki, pobierany przez spółkę jako płatnika i odprowadzany do urzędu skarbowego do 20. dnia miesiąca następnego; wspólnik otrzymuje kwotę netto i nie wykazuje dywidendy w zeznaniu rocznym.

Podatek liniowy to forma opodatkowania PIT dla przedsiębiorców ze stałą stawką 19% od dochodu, bez kwoty wolnej i progów, ale z pełnym prawem odliczania kosztów uzyskania przychodu i częściowym odliczeniem składki zdrowotnej.

Przychód to całkowita wartość wpływów ze sprzedaży towarów lub usług bez potrąceń; dochód to przychód pomniejszony o koszty uzyskania przychodu i stanowi podstawę opodatkowania PIT na skali i podatku liniowym.

Rachunek VAT to specjalny, wyodrębniony rachunek bankowy prowadzony przez bank obok rachunku bieżącego każdego czynnego podatnika VAT; gromadzi środki trafiające z płatności split payment i może być użyty wyłącznie do ściśle określonych celów.

Rejestracja do VAT to zgłoszenie przedsiębiorcy jako czynnego podatnika VAT przez złożenie formularza VAT-R do urzędu skarbowego; obowiązkowa po przekroczeniu obrotu 200 000 zł rocznie, możliwa dobrowolnie od początku działalności.

Remanent likwidacyjny VAT to obowiązek czynnego podatnika VAT polegający na opodatkowaniu VAT towarów i środków trwałych posiadanych na dzień zamknięcia działalności, przy nabyciu których odliczono podatek naliczony; wykazuje się go w ostatnim JPK_VAT.

Różnice kursowe podatkowe to przychód lub koszt podatkowy powstający, gdy kurs waluty w dniu zapłaty należności lub zobowiązania różni się od kursu zastosowanego przy jego rozpoznaniu; doliczane lub odejmowane od przychodów / kosztów.

Lekarze i inni specjaliści medyczni na ryczałcie stosują stawkę 14% (usługi opieki zdrowotnej, PKD 86.x) lub 17% (wolne zawody, gdy wykonują zawód bezpośrednio jako wolny zawód wg art. 4 ust. 1 pkt 11 ustawy); wybór stawki zależy od sposobu wykonywania działalności i kodu PKD.

Ryczałt 12% dla programistów i specjalistów IT to stawka zryczałtowanego podatku dochodowego stosowana do przychodów z usług programistycznych, tworzenia oprogramowania i doradztwa IT, kwalifikowanych do PKD 62.01.Z i pokrewnych kodów.

Ryczałt to uproszczona forma opodatkowania PIT, w której podatek oblicza się od przychodu (bez odliczania kosztów) według stałej stawki od 2% do 17% przypisanej do rodzaju działalności.

Skala podatkowa to forma opodatkowania PIT z dwiema stawkami: 12% dla dochodów do 120 000 zł rocznie i 32% od nadwyżki powyżej tej kwoty, z uwzględnieniem kwoty wolnej od podatku wynoszącej 30 000 zł.

Split payment (MPP — Mechanizm Podzielonej Płatności) to system regulowania faktur, w którym kwota VAT trafia automatycznie na wyodrębniony rachunek VAT sprzedawcy, niedostępny swobodnie; obowiązkowy dla faktur B2B powyżej 15 000 zł brutto z Załącznika nr 15.

Stawki ryczałtu to procentowe wartości podatku od przychodu przypisane do rodzajów działalności według kodu PKD, obowiązujące w 2025/2026 r. w zakresie od 2% do 17%.

Stawki VAT to ustawowo określone wartości procentowe podatku od towarów i usług, przypisane do poszczególnych kategorii towarów i usług: 23% (podstawowa), 8%, 5%, 0% oraz zwolnienie z VAT.

Ulga B+R to dodatkowe odliczenie od podstawy opodatkowania PIT lub CIT w wysokości 100% kosztów kwalifikowanych poniesionych na działalność badawczo-rozwojową (lub 200% dla centrów badawczo-rozwojowych); pozwala odliczyć te same koszty dwukrotnie.

Ulga na złe długi to mechanizm pozwalający wierzycielowi odliczyć VAT należny lub pomniejszyć dochód (PIT/CIT) od niezapłaconej wierzytelności, jeśli dłużnik nie uregulował jej w ciągu 90 dni od upływu terminu płatności; jednocześnie dłużnik zobowiązany jest do korekty VAT naliczonego lub zwiększenia dochodu.

Ulga prorodzinna to odliczenie od podatku PIT przysługujące rodzicom wychowującym dzieci; na pierwsze i drugie dziecko 92,67 zł miesięcznie (1 112,04 zł rocznie), na trzecie 166,67 zł (2 000,04 zł), na czwarte i kolejne 225 zł (2 700 zł) miesięcznie per dziecko.

Umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania (UPO) to dwustronne umowy między Polską a innymi państwami, które regulują, w którym kraju podatnik płaci podatek od określonych kategorii dochodów, eliminując lub ograniczając podwójne opodatkowanie tego samego dochodu.

VAT (Podatek od Towarów i Usług) to podatek pośredni pobierany na każdym etapie obrotu towarami i usługami, w którym sprzedawca dolicza podatek do ceny sprzedaży i odprowadza do urzędu skarbowego różnicę między podatkiem należnym a naliczonym.

VAT kwartalny to prawo małych podatników VAT (przychody do 2 mln EUR) do składania JPK_V7K raz na kwartał zamiast co miesiąc; część ewidencyjna JPK_V7K składana jest nadal miesięcznie, ale część deklaracyjna kwartalnie.

VAT należny to podatek naliczony przez przedsiębiorcę na wystawionych fakturach sprzedaży, który musi przekazać do urzędu skarbowego. VAT naliczony to podatek zawarty w fakturach zakupowych, który czynny podatnik VAT ma prawo odliczyć od VAT należnego.

VAT-UE to unijny numer identyfikacji podatkowej przedsiębiorcy (NIP poprzedzony prefiksem „PL"), wymagany przy transakcjach wewnątrzwspólnotowych (WNT, WDT, import usług, świadczenie usług dla zagranicznych VAT-owców); rejestracja przez formularz VAT-R (część C).

VIES (VAT Information Exchange System) to bezpłatny system Komisji Europejskiej (vies.ec.europa.eu) umożliwiający weryfikację, czy numer VAT-UE zagranicznego kontrahenta jest aktywny w jego kraju; niezbędny przy WDT (warunek stawki 0%) i imporcie usług.

WDT to sprzedaż towarów do nabywcy posiadającego numer VAT-UE w innym państwie UE, połączona z fizycznym przemieszczeniem towarów z Polski; opodatkowana stawką 0% VAT przy spełnieniu warunków dokumentacyjnych.

WHT (podatek u źródła) to podatek dochodowy pobierany przez polskiego płatnika przy wypłacie należności (dywidend, odsetek, licencji, usług niematerialnych) na rzecz nierezydentów; stawki 19% lub 20%, możliwe do obniżenia przez umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania.

WNT to zakup towaru od podatnika VAT-UE w innym państwie UE, w wyniku którego towar jest fizycznie przemieszczony do Polski; obowiązek rozliczenia VAT ciąży na nabywcy (samoopodatkowanie), nie na zagranicznym sprzedawcy.

Wspólne rozliczenie małżonków to możliwość złożenia jednego zeznania PIT przez oboje małżonków, w którym łączne dochody dzielone są na pół i podatek obliczany od każdej połowy oddzielnie - korzystne gdy dochody małżonków są nierównomierne.

Załącznik nr 15 do ustawy o VAT to lista towarów i usług, przy których fakturach B2B powyżej 15 000 zł brutto obowiązkowe jest zastosowanie mechanizmu podzielonej płatności (split payment) przez nabywcę.

Zaliczka na podatek PIT to obowiązkowa, miesięczna lub kwartalna wpłata podatku dochodowego przez przedsiębiorcę w trakcie roku podatkowego, rozliczana ostatecznie w zeznaniu rocznym złożonym do 30 kwietnia roku następnego.

Zeznanie roczne PIT to obowiązkowy formularz rozliczenia podatku dochodowego od osób fizycznych, składany do 30 kwietnia roku następnego; wykazuje łączne dochody i przychody, ulgi, zaliczki wpłacone w ciągu roku i ewentualną dopłatę lub nadpłatę.

Zmiana formy opodatkowania to coroczna możliwość przejścia między skalą podatkową, podatkiem liniowym a ryczałtem; wyboru dokonuje się do 20. dnia miesiąca następnego po uzyskaniu pierwszego przychodu w roku podatkowym.

Zwolnienie z VAT oznacza brak obowiązku naliczania i odprowadzania podatku VAT, przy jednoczesnym braku prawa do odliczenia VAT naliczonego od zakupów. Wyróżniamy zwolnienie podmiotowe (obrót do 240 000 zł rocznie) i przedmiotowe (określone kategorie towarów i usług).

Zwrot VAT to sytuacja, w której VAT naliczony (od zakupów) przekracza VAT należny (od sprzedaży) w danym okresie rozliczeniowym, a urząd skarbowy zwraca różnicę podatnikowi w ustawowym terminie.

CEIDG to publiczny elektroniczny rejestr Ministerstwa Rozwoju, w którym bezpłatnie i przez internet rejestruje się jednoosobowe działalności gospodarcze i spółki cywilne; jeden wniosek CEIDG-1 stanowi zgłoszenie do US (NIP) i GUS (REGON).

JDG (Jednoosobowa Działalność Gospodarcza) to najprostsza forma prowadzenia firmy przez osobę fizyczną, rejestrowana bezpłatnie w CEIDG; firma i właściciel to ten sam podmiot prawny, a przedsiębiorca odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem.

Porównanie JDG i spółki z o.o. to zestawienie dwóch najpopularniejszych form prowadzenia firmy w Polsce pod względem odpowiedzialności majątkowej, opodatkowania, kosztów i formalności — kluczowe przy wyborze struktury prawnej.

KRS (Krajowy Rejestr Sądowy) to publiczny rejestr sądowy prowadzony przez wydziały gospodarcze sądów rejonowych, w którym rejestruje się spółki, stowarzyszenia, fundacje i inne podmioty; wpis do KRS nadaje osobowość prawną i jest warunkiem rozpoczęcia działalności.

Art. 299 KSH to przepis, na podstawie którego członkowie zarządu sp. z o.o. odpowiadają osobiście i solidarnie za zobowiązania spółki, gdy egzekucja z majątku spółki okazała się bezskuteczna; chroni wierzyciela, gdy spółka nie może spłacić długu.

PKD (Polska Klasyfikacja Działalności) to urzędowy system klasyfikacji rodzajów działalności oparty na europejskiej NACE; kod PKD (4 cyfry + litera) jest przypisywany przy rejestracji firmy i określa m.in. stawkę ryczałtu oraz obowiązki branżowe.

PSA (Prosta Spółka Akcyjna) to spółka kapitałowa z osobowością prawną, w której minimalne wkłady na akcje mogą wynosić 1 zł (brak wymaganego kapitału akcyjnego), przeznaczona dla startupów i innowacyjnych przedsięwzięć; podatnik CIT 9% lub 19%.

REGON to dziewięciocyfrowy (JDG) lub czternastocyfrowy (jednostka lokalna) numer statystyczny nadawany przez GUS wszystkim podmiotom prowadzącym działalność gospodarczą; nadawany automatycznie przy rejestracji w CEIDG lub KRS.

Spółka jawna to spółka osobowa nieposiadająca osobowości prawnej, lecz mająca zdolność prawną; każdy wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczeń; co do zasady transparentna podatkowo - wspólnicy płacą PIT od swojego udziału w zysku.

Spółka komandytowa to spółka osobowa z dwiema klasami wspólników: komplementariuszem (pełna odpowiedzialność za długi) i komandytariuszem (odpowiada tylko do sumy komandytowej); od 2021 r. jest podatnikiem CIT (9% lub 19%), a nie transparentna podatkowo.

Spółka z o.o. to spółka kapitałowa z osobowością prawną, w której wspólnicy odpowiadają za zobowiązania wyłącznie do wysokości wniesionych wkładów; minimalny kapitał zakładowy wynosi 5 000 zł, a spółka jest odrębnym podatnikiem CIT.

Zamknięcie JDG to formalne zakończenie działalności przez wykreślenie wpisu z CEIDG, które powoduje ustanie obowiązku ZUS, obowiązek sporządzenia remanentu likwidacyjnego VAT oraz zamknięcia ksiąg i rozliczenia podatków.

Zawieszenie działalności to czasowe zaprzestanie prowadzenia firmy bez jej likwidacji (min. 30 dni dla JDG); w trakcie zawieszenia przedsiębiorca nie opłaca składek ZUS społecznych ani zaliczek na podatek za pełne miesiące zawieszenia.

Amortyzacja to stopniowe zaliczanie wartości środka trwałego lub wartości niematerialnej i prawnej do kosztów uzyskania przychodu w czasie, według ustawowych stawek; dotyczy składników o wartości powyżej 10 000 zł i czasie użytkowania powyżej 1 roku.

Amortyzacja jednorazowa (de minimis) to prawo małych podatników i podatników w pierwszym roku działalności do jednorazowego odpisu amortyzacyjnego całości wartości środka trwałego w roku jego nabycia, do łącznego limitu ekwiwalentu 50 000 EUR rocznie.

Samochód osobowy w firmie podlega szczególnym zasadom podatkowym: KUP ograniczone do 75% kosztów (lub 100% przy wyłącznym użytkowaniu firmowym z ewidencją przebiegu), a odliczenie VAT — do 50% (lub 100% przy wyłącznym użytkowaniu z ewidencją).

CIT-8 to roczne zeznanie podatku dochodowego od osób prawnych, składane przez spółki kapitałowe i inne podmioty CIT do końca trzeciego miesiąca po zakończeniu roku podatkowego; dla roku kalendarzowego - do 31 marca roku następnego.

Ewidencja przebiegu pojazdu to wymagany dokument potwierdzający wyłącznie firmowe użytkowanie samochodu osobowego, niezbędny do odliczenia 100% VAT i zaliczenia 100% kosztów eksploatacji do KUP; prowadzona chronologicznie z każdym wyjazdem.

Ewidencja przychodów to uproszczona ewidencja podatkowa prowadzona przez podatników na ryczałcie zamiast PKPIR; zawiera chronologiczny rejestr przychodów z podziałem na stawki ryczałtu, bez ewidencjonowania kosztów.

Ewidencja środków trwałych to obowiązkowy rejestr prowadzony przez przedsiębiorcę, zawierający dane o każdym środku trwałym i WNiP: datę nabycia, wartość początkową, stosowaną metodę i stawkę amortyzacji, narastające odpisy i datę likwidacji lub sprzedaży.

Koszty uzyskania przychodu to wydatki poniesione w celu osiągnięcia, zachowania lub zabezpieczenia przychodów, pomniejszające podstawę opodatkowania PIT lub CIT; muszą być właściwie udokumentowane i nieujęte w katalogu wydatków wyłączonych z KUP.

Leasing finansowy to umowa leasingu, w której przedmiot przechodzi na własność korzystającego po zakończeniu umowy (lub jest traktowany jako własność od początku dla celów podatkowych); leasingobiorca amortyzuje przedmiot, a kosztem jest tylko część odsetkowa raty.

Leasing operacyjny to umowa, w której leasingodawca udostępnia leasingobiorcy środek trwały za periodyczne raty; przedmiot pozostaje własnością leasingodawcy, a cała rata leasingowa jest kosztem uzyskania przychodu leasingobiorcy.

Pełna księgowość to system rachunkowości oparty na metodzie podwójnego zapisu, obowiązkowy dla spółek kapitałowych, fundacji i stowarzyszeń oraz JDG po przekroczeniu 2 mln EUR przychodów; wymaga sporządzenia rocznego sprawozdania finansowego (bilans, rachunek zysków i strat, informacja dodatkowa).

PKPIR to uproszczona ewidencja podatkowa obowiązkowa dla osób fizycznych i spółek jawnych/cywilnych rozliczających PIT na skali lub podatku liniowym, do momentu przekroczenia limitu 2 mln EUR przychodów nakazującego prowadzenie pełnej księgowości.

Pomoc de minimis to wsparcie publiczne (dotacje, ulgi, zwolnienia, preferencje podatkowe) nienaruszające zasad konkurencji UE, którego suma na rzecz jednego przedsiębiorcy nie może przekroczyć 300 000 EUR w ciągu 3 kolejnych lat podatkowych.

Sprawozdanie finansowe to roczny raport finansowy sporządzany przez podmioty prowadzące pełną księgowość; składa się z bilansu, rachunku zysków i strat oraz informacji dodatkowej; zatwierdzane przez organ spółki i składane do e-KRS do 15 dni od zatwierdzenia.

Środek trwały to składnik majątku firmy spełniający łącznie: wartość powyżej 10 000 zł, przewidywany czas użytkowania powyżej 1 roku, kompletność i zdatność do użytkowania, własność lub współwłasność podatnika, wykorzystywanie w działalności lub najem.

Stawki amortyzacyjne to roczne wartości procentowe, według których środki trwałe są odpisywane w koszty uzyskania przychodu; określone w Wykazie stawek amortyzacyjnych (Załącznik nr 1 do ustaw PIT/CIT) na podstawie grupy KŚT, do której należy dany środek.

Wartości niematerialne i prawne (WNiP) to składniki majątku firmy o charakterze niematerialnym (licencje, oprogramowanie, patenty, prawa autorskie, know-how) o wartości powyżej 10 000 zł i czasie użytkowania powyżej 1 roku, podlegające amortyzacji.

FGŚP to fundusz finansowany przez pracodawców (0,10% podstawy wymiaru składek), który gwarantuje wypłatę zaległych wynagrodzeń pracownikom w sytuacji ogłoszenia upadłości lub niewypłacalności pracodawcy.

Fundusz Pracy to obowiązkowa składka opłacana przez pracodawcę w wysokości 2,45% podstawy wymiaru składek ZUS. Środki z FP finansują zasiłki dla bezrobotnych, urzędy pracy i aktywne programy zatrudnienia.

Koszt pracodawcy (potocznie „brutto brutto") to łączna kwota, jaką pracodawca wydaje miesięcznie na zatrudnienie jednej osoby: wynagrodzenie brutto plus składki ZUS finansowane przez pracodawcę ze środków firmy.

Lista płac to dokument sporządzany przez pracodawcę, zawierający zestawienie wynagrodzeń wszystkich pracowników/zleceniobiorców za dany okres wraz z obliczeniem składek ZUS, zaliczki PIT i wynagrodzenia netto; podstawa do wypłaty i rozliczeń z ZUS i US.

Mały ZUS Plus umożliwia przedsiębiorcom z rocznym dochodem poniżej 120 000 zł płacenie składek społecznych proporcjonalnych do dochodu z poprzedniego roku; trwa max. 36 miesięcy w każdym 60-miesięcznym okresie; termin przystąpienia: 31 stycznia.

Minimalna stawka godzinowa to najniższe dopuszczalne prawem wynagrodzenie za godzinę pracy przy umowie zlecenia i samozatrudnieniu na rzecz konsumentów; w 2026 r. wynosi 31,40 zł brutto/godz.

PPK to obowiązkowy (o ile pracownik nie złożył rezygnacji) system długoterminowego oszczędzania, w którym wpłaty finansuje zarówno pracownik, jak i pracodawca. Pracownik odkłada min. 2%, pracodawca dorzuca min. 1,5% wynagrodzenia brutto.

Praca zdalna a koszty to różne zasady odliczania wydatków domowych w zależności od formy zatrudnienia: pracownicy mogą otrzymywać ryczałt za pracę zdalną od pracodawcy (zwolniony z PIT), a przedsiębiorcy na JDG mogą odliczać proporcjonalne koszty home office jako KUP.

Preferencyjne składki ZUS to ulga dla nowych przedsiębiorców przez 24 miesiące po zakończeniu ulgi na start; podstawa wymiaru składek społecznych wynosi 30% minimalnego wynagrodzenia (w 2025 r. 1 399,80 zł) zamiast ok. 5 200 zł przy pełnych składkach.

PUE ZUS to internetowa platforma ZUS (pue.zus.pl), przez którą przedsiębiorca zarządza ubezpieczeniami, składa dokumenty, sprawdza stan konta składkowego i przesyła formularze ZUS; posiadanie konta PUE ZUS jest obowiązkowe dla płatników składek.

Składka zdrowotna dla przedsiębiorcy wynosi: 9% miesięcznego dochodu (skala podatkowa), 4,9% dochodu (podatek liniowy, minimalna 9% min. wynagrodzenia) lub trzy progi ryczałtowe uzależnione od rocznego przychodu (ryczałt).

Składki ZUS dla JDG to miesięczne, obowiązkowe wpłaty przedsiębiorcy na ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe, wypadkowe) i zdrowotne; ich wysokość zależy od etapu działalności: ulga na start (zero społecznych), preferencyjne, Mały ZUS+, pełne.

Składki ZUS pracodawcy to obowiązkowe wpłaty do ZUS finansowane bezpośrednio z budżetu firmy, ponad wynagrodzenie brutto pracownika. Pracodawca płaci je ze swoich środków, bez odliczania od wynagrodzenia pracownika.

Ulga dla młodych (PIT-0) to zwolnienie z PIT przychodów ze stosunku pracy, umów zlecenia i praktyk uczniowskich dla osób do 26. roku życia (do dnia urodzin), do łącznego rocznego limitu 85 528 zł.

Ulga na start to zwolnienie z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne przez pierwsze 6 pełnych miesięcy kalendarzowych prowadzenia pierwszej działalności; przez cały ten czas obowiązkowa pozostaje wyłącznie składka zdrowotna.

Umowa o dzieło to umowa cywilnoprawna, w której przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania konkretnego, z góry określonego dzieła (rezultatu). Brak składek ZUS społecznych (wyjątek: własny pracownik), KUP 20% lub 50%.

Umowa o pracę to umowa nawiązująca stosunek pracy, w ramach której pracownik zobowiązuje się do świadczenia pracy pod kierownictwem pracodawcy, a pracodawca do wypłaty wynagrodzenia. Objęta pełną ochroną Kodeksu pracy.

Umowa o pracę to stosunek prawny chroniony Kodeksem pracy gwarantujący minimalne wynagrodzenie, urlop i L4; kontrakt B2B to umowa z samozatrudnionym przedsiębiorcą — brak ochrony pracowniczej, lecz niższe koszty i większa elastyczność; fałszywe B2B (z cechami etatu) grozi reklasyfikacją przez ZUS lub PIP.

Umowa zlecenie to umowa cywilnoprawna z Kodeksu cywilnego, w której zleceniobiorca zobowiązuje się do wykonania określonej czynności prawnej lub faktycznej; podlega ZUS i obowiązkowej minimalnej stawce godzinowej 30,50 zł, ale nie gwarantuje praw pracowniczych.

Wynagrodzenie brutto to kwota wynagrodzenia wpisana w umowie o pracę lub zleceniu, przed odliczeniem składek ZUS i zaliczki na podatek dochodowy. To nie jest kwota, którą pracownik dostaje do ręki.

Wynagrodzenie brutto to kwota przed potrąceniami (składki ZUS pracownika i zaliczka PIT); wynagrodzenie netto (na rękę) to kwota po wszystkich potrąceniach, którą pracownik faktycznie otrzymuje na konto.

Wynagrodzenie minimalne to najniższe dopuszczalne prawem wynagrodzenie za pracę w pełnym wymiarze na umowie o pracę; w 2025 r. wynosi 4806 zł brutto miesięcznie, a minimalna stawka godzinowa przy zleceniu — 31,40 zł.

Wynagrodzenie netto to kwota, którą pracownik faktycznie otrzymuje na konto po potrąceniu wszystkich obowiązkowych składek ZUS i zaliczki na podatek dochodowy. Stanowi zwykle 60–80% kwoty brutto.

ZUS DRA to miesięczna deklaracja rozliczeniowa składana przez płatnika składek do ZUS; zawiera podstawy wymiaru i kwoty składek za dany miesiąc; JDG bez pracowników nie musi jej składać, jeśli dane się nie zmieniają — ZUS kontynuuje deklarację automatycznie.

ZUS pracownika to obowiązkowe składki ubezpieczeniowe potrącane z wynagrodzenia brutto pracownika: emerytalna 9,76%, rentowa 1,5%, chorobowa 2,45% - łącznie 13,71%; plus składka zdrowotna 9% (pomniejsza zaliczkę PIT). Pracodawca opłaca dodatkowo swoją część.

ZUS ZUA to formularz zgłoszenia osoby do pełnych ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego w ZUS; składany przez przedsiębiorcę przy przejściu na preferencyjne lub pełne składki, przez pracodawcę za pracownika, lub przez zleceniodawcę za zleceniobiorcę objętego ubezpieczeniami.

ZUS ZZA to formularz zgłoszenia wyłącznie do ubezpieczenia zdrowotnego (bez ubezpieczeń społecznych); stosowany przez przedsiębiorców na uldze na start oraz pracowników mających inne, wystarczające ubezpieczenie społeczne (zbieg tytułów).