Słownik pojęć księgowych i podatkowych

FGŚP to fundusz finansowany przez pracodawców (0,10% podstawy wymiaru składek), który gwarantuje wypłatę zaległych wynagrodzeń pracownikom w sytuacji ogłoszenia upadłości lub niewypłacalności pracodawcy.

Fundusz Pracy to obowiązkowa składka opłacana przez pracodawcę w wysokości 2,45% podstawy wymiaru składek ZUS. Środki z FP finansują zasiłki dla bezrobotnych, urzędy pracy i aktywne programy zatrudnienia.

Koszt pracodawcy (potocznie „brutto brutto") to łączna kwota, jaką pracodawca wydaje miesięcznie na zatrudnienie jednej osoby: wynagrodzenie brutto plus składki ZUS finansowane przez pracodawcę ze środków firmy.

Lista płac to dokument sporządzany przez pracodawcę, zawierający zestawienie wynagrodzeń wszystkich pracowników/zleceniobiorców za dany okres wraz z obliczeniem składek ZUS, zaliczki PIT i wynagrodzenia netto; podstawa do wypłaty i rozliczeń z ZUS i US.

Mały ZUS Plus umożliwia przedsiębiorcom z rocznym dochodem poniżej 120 000 zł płacenie składek społecznych proporcjonalnych do dochodu z poprzedniego roku; trwa max. 36 miesięcy w każdym 60-miesięcznym okresie; termin przystąpienia: 31 stycznia.

Minimalna stawka godzinowa to najniższe dopuszczalne prawem wynagrodzenie za godzinę pracy przy umowie zlecenia i samozatrudnieniu na rzecz konsumentów; w 2026 r. wynosi 31,40 zł brutto/godz.

PPK to obowiązkowy (o ile pracownik nie złożył rezygnacji) system długoterminowego oszczędzania, w którym wpłaty finansuje zarówno pracownik, jak i pracodawca. Pracownik odkłada min. 2%, pracodawca dorzuca min. 1,5% wynagrodzenia brutto.

Praca zdalna a koszty to różne zasady odliczania wydatków domowych w zależności od formy zatrudnienia: pracownicy mogą otrzymywać ryczałt za pracę zdalną od pracodawcy (zwolniony z PIT), a przedsiębiorcy na JDG mogą odliczać proporcjonalne koszty home office jako KUP.

Preferencyjne składki ZUS to ulga dla nowych przedsiębiorców przez 24 miesiące po zakończeniu ulgi na start; podstawa wymiaru składek społecznych wynosi 30% minimalnego wynagrodzenia (w 2025 r. 1 399,80 zł) zamiast ok. 5 200 zł przy pełnych składkach.

PUE ZUS to internetowa platforma ZUS (pue.zus.pl), przez którą przedsiębiorca zarządza ubezpieczeniami, składa dokumenty, sprawdza stan konta składkowego i przesyła formularze ZUS; posiadanie konta PUE ZUS jest obowiązkowe dla płatników składek.

Składka zdrowotna dla przedsiębiorcy wynosi: 9% miesięcznego dochodu (skala podatkowa), 4,9% dochodu (podatek liniowy, minimalna 9% min. wynagrodzenia) lub trzy progi ryczałtowe uzależnione od rocznego przychodu (ryczałt).

Składki ZUS dla JDG to miesięczne, obowiązkowe wpłaty przedsiębiorcy na ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe, wypadkowe) i zdrowotne; ich wysokość zależy od etapu działalności: ulga na start (zero społecznych), preferencyjne, Mały ZUS+, pełne.

Składki ZUS pracodawcy to obowiązkowe wpłaty do ZUS finansowane bezpośrednio z budżetu firmy, ponad wynagrodzenie brutto pracownika. Pracodawca płaci je ze swoich środków, bez odliczania od wynagrodzenia pracownika.

Ulga dla młodych (PIT-0) to zwolnienie z PIT przychodów ze stosunku pracy, umów zlecenia i praktyk uczniowskich dla osób do 26. roku życia (do dnia urodzin), do łącznego rocznego limitu 85 528 zł.

Ulga na start to zwolnienie z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne przez pierwsze 6 pełnych miesięcy kalendarzowych prowadzenia pierwszej działalności; przez cały ten czas obowiązkowa pozostaje wyłącznie składka zdrowotna.

Umowa o dzieło to umowa cywilnoprawna, w której przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania konkretnego, z góry określonego dzieła (rezultatu). Brak składek ZUS społecznych (wyjątek: własny pracownik), KUP 20% lub 50%.

Umowa o pracę to umowa nawiązująca stosunek pracy, w ramach której pracownik zobowiązuje się do świadczenia pracy pod kierownictwem pracodawcy, a pracodawca do wypłaty wynagrodzenia. Objęta pełną ochroną Kodeksu pracy.

Umowa o pracę to stosunek prawny chroniony Kodeksem pracy gwarantujący minimalne wynagrodzenie, urlop i L4; kontrakt B2B to umowa z samozatrudnionym przedsiębiorcą — brak ochrony pracowniczej, lecz niższe koszty i większa elastyczność; fałszywe B2B (z cechami etatu) grozi reklasyfikacją przez ZUS lub PIP.

Umowa zlecenie to umowa cywilnoprawna z Kodeksu cywilnego, w której zleceniobiorca zobowiązuje się do wykonania określonej czynności prawnej lub faktycznej; podlega ZUS i obowiązkowej minimalnej stawce godzinowej 30,50 zł, ale nie gwarantuje praw pracowniczych.

Wynagrodzenie brutto to kwota wynagrodzenia wpisana w umowie o pracę lub zleceniu, przed odliczeniem składek ZUS i zaliczki na podatek dochodowy. To nie jest kwota, którą pracownik dostaje do ręki.

Wynagrodzenie brutto to kwota przed potrąceniami (składki ZUS pracownika i zaliczka PIT); wynagrodzenie netto (na rękę) to kwota po wszystkich potrąceniach, którą pracownik faktycznie otrzymuje na konto.

Wynagrodzenie minimalne to najniższe dopuszczalne prawem wynagrodzenie za pracę w pełnym wymiarze na umowie o pracę; w 2025 r. wynosi 4806 zł brutto miesięcznie, a minimalna stawka godzinowa przy zleceniu — 31,40 zł.

Wynagrodzenie netto to kwota, którą pracownik faktycznie otrzymuje na konto po potrąceniu wszystkich obowiązkowych składek ZUS i zaliczki na podatek dochodowy. Stanowi zwykle 60–80% kwoty brutto.

ZUS DRA to miesięczna deklaracja rozliczeniowa składana przez płatnika składek do ZUS; zawiera podstawy wymiaru i kwoty składek za dany miesiąc; JDG bez pracowników nie musi jej składać, jeśli dane się nie zmieniają — ZUS kontynuuje deklarację automatycznie.

ZUS pracownika to obowiązkowe składki ubezpieczeniowe potrącane z wynagrodzenia brutto pracownika: emerytalna 9,76%, rentowa 1,5%, chorobowa 2,45% - łącznie 13,71%; plus składka zdrowotna 9% (pomniejsza zaliczkę PIT). Pracodawca opłaca dodatkowo swoją część.

ZUS ZUA to formularz zgłoszenia osoby do pełnych ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego w ZUS; składany przez przedsiębiorcę przy przejściu na preferencyjne lub pełne składki, przez pracodawcę za pracownika, lub przez zleceniodawcę za zleceniobiorcę objętego ubezpieczeniami.

ZUS ZZA to formularz zgłoszenia wyłącznie do ubezpieczenia zdrowotnego (bez ubezpieczeń społecznych); stosowany przez przedsiębiorców na uldze na start oraz pracowników mających inne, wystarczające ubezpieczenie społeczne (zbieg tytułów).